In Nederland hebben meer dan 1 miljoen weggebruikers regelmatig last van rijangst: ze zijn bang voor situaties die zich kunnen voordoen op de weg, of bang dat ze niet het voertuig volledig onder controle kunnen hebben. Of nog erger: de controle over zichzelf verliezen op het moment dat ze op de weg rijden. Behalve de 1 miljoen mensen die zeer regelmatig rijangst hebben, heeft de helft van de ruim 7 miljoen rijbewijsbezitters soms of een enkele keer last van rijangst. In dit artikel worden de diverse soorten rijangst besproken en hoe rijangst vermindert of zelfs overwonnen kan worden.
Aan rijangst zit natuurlijk wel een paar voordelen: men is voorzichtiger en in veel gevallen is men bijzonder oplettend. Maar zodra de angst groter wordt en men zenuwachtiger in het verkeer wordt kan het juist gevaarlijk worden. In dat geval kan de rijangst tot gevaarlijke situaties in het verkeer leiden.
Oorzaak van rijangst
Rijangst is iets wat men al kan hebben, wat men opbouwt maar ook zelfs zeer plotseling kan optreden. Aangezien de helft van alle rijbewijsbezitters in Nederland vroeg of laat een keer last heeft van rijangst geeft aan dat iedereen het kan overkomen. Rijangst wordt in de meeste gevallen veroorzaakt door onzekerheid. Deze onzekerheid kan veroorzaakt worden door faalangst, twijfels over de voertuigbeheersing hebben of de angst dat tijdens het rijden iets met je kan gebeuren (zoals een hartaanval of onwel worden). Maar ook rijangst na het zien van een ongeval, of het zelf meemaken van een ongeval is een veelvoorkomende oorzaak van rijangst. Rijangst kan zich ontwikkelen maar ook zeer plotseling optreden, zeker personen die onder stress gebukt zijn kunnen ineens uit het niets rijangst krijgen (bijvoorbeeld door paniekaanvallen tijdens het autorijden).
Meest voorkomende rijangsten
De volgende situaties zorgen vaak voor rijangst bij automobilisten:
- het invoegen of uitvoegen op de snelweg, en ritsen (ook wel bekend als invoegangst);
- drukte in het verkeer (zoals het rijden in de spits);
- grote, brede rotondes en speedrotondes, waarbij men links begint en rechts uitkomt (in dat geval is de angst er dat men op een andere auto botst die op de rechter rijstrook rijdt: angst om iemand over het hoofd te zien);
- kruispunten, de angst om het overzicht kwijt te raken;
- rijden op onbekende wegen of onbekend terrein;
- wegversmallingen en obstakels;
- vrachtwagens, met name wanneer deze gaan inhalen;
- verkeersagressie zoals bumperkleven, hardrijders en afsnijden;
- parkeren (inparkeren of file-parkeren);
- tunnels, viaducten en bruggen.
Soorten rijangst
Er zijn diverse soorten rijangst:
- rijangst doordat men geen of weinig rij-ervaring heeft. Dit is de “gewone” rijangt;
- rijangst als gevolg van faalangst: doordat men routines nog niet denkt te beheersen denkt men dat men niet goed kan rijden en daardoor fouten gaat maken. Het van tevoren denken te falen in het verkeer veroorzaakt de rijangst en door die onzekerheid blijft de rijangst vaak lang aanwezig;
- hoogtevrees, zoals rijden over bergpassen, bruggen en viaducten kan leiden tot rijangst;
- ook claustrofobie zoals bij het rijden in tunnels kan leiden tot rijangst;
- angst als gevolg van dwanggedachten (zoals het water in rijden, of tegen de vangrail botsen);
- angst ten gevolge van ziekte (zoals wagenziekte, hartfalen, flauwvallen, maag/darm-problemen of epilepsie). Men is dan bang dat tijdens het autorijden een plotseling medisch falen kan optreden;
- rijangst veroorzaakt door paniekstoornissen of straatvrees (fobische rijangst);
- ook een bijrijder kan rijangst hebben. Deze kan in paniek schieten in sommige situaties;
- rijangst welke pas opgetreden is na een nare ervaring of trauma. Posttramautische stress na een ongeval kan ervoor zorgen dat een persoon met blijvende rijangst opgezadeld blijft zitten.
Behandeling van rijangst en rijangst overwinnen
Veel mensen die rijangst hebben doen hier niets aan, maar deze automobilisten proberen situaties waarvoor zij angstig zijn zoveel mogelijk te voorkomen. Zo zullen mensen met angst voor snelwegen de snelweg zo veel mogelijk vermijden en kiezen voor een binnendoor-route. Mensen die bang zijn voor gladheid zullen niet of nauwelijks in de regen of in de winter rijden. Dit zijn natuurlijk prima oplossingen wanneer men niet dagelijks de weg op hoeft, maar wat als men naar een verjaardag moet en op de terugweg begint het te regenen of is er een weg afgesloten zodat een omweg alleen via de snelweg kan verlopen? Daarom is het beter om rijangst goed aan te pakken.
Om rijangst goed te behandelen en zelfs te overwinnen is een goede aanpak belangrijk. Praten met een psycholoog kan hierbij helpen, maar het is wellicht verstandig om te beginnen bij de bron: de onzekerheid overwinnen in de auto. Het kan dus helpen om extra rijlessen te nemen, ook al heb je je rijbewijs al. De rij-instructeur kan goed in de gaten houden wat wel en wat niet goed op de weg gaat. Men hoeft niet angstig te zijn dat er wat gebeurt, want de rij-instructeur kan ingrijpen op het moment dat er iets fouts dreigt te gaan. Een aantal rijlessen om het vertrouwen te laten toenemen blijkt in de praktijk vaak voldoende te zijn om de rijangst te laten verdwijnen.
Is de rijangst beperkt tot bijvoorbeeld alleen voertuigbeheersing of drukte, dan is het raadzaam om een rijvaardigheidstraining te volgen. In geval van drukte is het raadzaam om op rustige momenten van de dag af en toe te rijden zodat het vertrouwen wat toeneemt. Door soms stukjes op drukkere tijdstippen te rijden in een vertrouwde auto (een auto die je goed kent) kan het zijn dat door gewenning de angst verder afneemt en het vertrouwen juist toeneemt. Neem ook iemand mee die je goed kent, zodat die in de gaten kan houden wat wel en niet goed gaat. Goed oefenen en van fouten durven leren met een persoon naast je zal het vertrouwen in de rijvaardigheden toe laten nemen. Soms kunnen deze tips dit voldoende zijn om de rijangst zelf te kunnen overwinnen.
Blijft men de angstklachten houden, dan is het raadzaam om met een psycholoog te praten die gespecialiseerd is in angsten zoals behandelingscentrum IPZO. Ook kan men een rijangstcoach inschakelen. Rijangstcoaches zijn instructeurs en behandelaars die gespecialiseerd zijn in rijangstbegeleiding. Hiervoor is een beroepsvereniging genaamd Rijangstlabel opgericht. Door cognitieve gedragstherapie leert de automobilist met rijangst om te gaan met stressvolle situaties en hoe te handelen in gevallen waarbij rijangst optreedt. Door deze therapie weet men voortaan hoe de angst vermindert kan worden en voortaan gewenning aan de situatie kan optreden (wat weer voor rust in het lichaam zorgt en het angstsignaal zal verdwijnen). Het zelfvertrouwen zal toenemen en in de meeste gevallen is rijangst binnen een half jaar te genezen.